Kalendarium Powstania Warszawskiego

- Byliśmy wolni przez dwa miesiące. Dziś znowu idziemy do niewoli… Ale Niemcy nigdy nie zdobędą Warszawy. Warszawa nie istnieje, to, co pozostało, jest stosem gruzów... – mówi łamiącym się głosem spiker. Po emisji "Warszawianki" ekipa obsługująca radiostację własnoręcznie ją niszczy, żeby nie dostała się w ręce wroga.

Niszczyciele wkraczają do akcji

Z ruin i zgliszcz wychodzą cywile. Wkrótce trafią do obozu w Pruszkowie, a stąd na roboty przymusowe do Niemiec. Generał von dem Bach zaprasza do Ożarowa "Bora" Komorowskiego, aby omówić szczegóły trwającej kapitulacji. Podstawia samochód. "Bór" jedzie mijając wypalone kamienice, na terenach, na których nie toczyły się walki. To efekt pracy oddziałów niszczycielskich, które wkroczyły do akcji. Cel: zrównać miasto z ziemią. Do połowy stycznia będą metodycznie burzyć, wysadzać, palić budynki, grabić i niszczyć dobra kultury. 1/3 wszystkich zniszczeń wojennych w Warszawie zostanie dokonana juz po upadku Powstania - między 5 października 1944 a 1 stycznia 1945 roku.

Powstańcy zakopują broń

Von dem Bach przedstawia się jako przeciwnik terroru wobec polskiego społeczeństwa i zapewnia, ze rozumie rozgoryczenie Polaków. Namawia do przyłączenia się wystąpieniu przeciw Sowietom. Propozycje z oczywistych względów nie mogą być potraktowane poważnie. Niemiecki generał proponuje naczelnemu wodzowi śniadanie i nadzorowanie ewakuacji z wygodnej willi. Komorowski odmawia.

Zgodnie z układem kapitulacyjnym polskie oddziały wychodzą z bronią, ale bez amunicji trzema wyznaczonymi trasami:
- ulicami Śniadeckich, 6 sierpnia, Suchą, Filtrową
- placem Napoleona, aleją Sikorskiego, ulicą Grójecką
- ulicami Grzybowską, Chłodną, Wolską

Do rąk niemieckich trafia: 1067 karabinów, 467 pistoletów maszynowych, 633 pistolety, 7 ckm, 49 lkm i rkm, 54 piaty i rusznice przeciwpancerne oraz 33 granatniki i moździerze. Większość broni zostaje jednak zakopana. Powstańcy za wszelka cenę nie chcą oddać jej okupantowi.

Krystyna Mierzejewska-Rogalska "Soból" tak wspomina moment, kiedy szła ul. Grzybowską: Wynędzniałe sylwetki utworzyły szpaler, który krzyczał i milczał na przemian, szlochał i uśmiechał się dodając nam otuchy, której sami potrzebowali tak bardzo. [..] Poczęli wynosić swój skromny majątek, aby go nam wpychać do rąk. Zasypywano nas ołówkami, zeszytami, obładowywano jakimiś garnuszkami, kubeczkami, czasem znajdowaliśmy w dłoniach czajniki, chustki do nosa, agrafki, jakieś grzebyki i lusterka.

Większość tych rzeczy powstańcy stracą już pierwszej nocy w Żyrardowie, gdzie zostają uwięzieni w dwóch halach fabryki "Kabel". Na drodze między Wolą a obozem w Ożarowie posterunki niemieckie rozmieszczone są co 50 metrów. Dlatego po zmroku uciec z kolumny udaje się nielicznym.

Stracony kwiat narodu

- Walka skończona. Zamknięty przeszło dwumiesięczny okres jednej z najszczytniejszych i najtragiczniejszych zarazem kart naszej historii - donosi "Biuletyn" - Walczyliśmy o sprawę najwyższą, o wartości w życiu Narodu największe. Zapłaciliśmy też najwyższą cenę tej walki”. Już wtedy autorów boli świadomość utracenia kwiatu zarazem i owocu narodu, zapalonej i entuzjastycznej, bezinteresownie ofiarnej młodzieży.

O godz. 21.40 w swojej ostatniej depeszy "Bór" melduje droga radiową prezydentowi RP o składaniu broni: Oddaje się z wojskiem w ręce Niemców jutro, dnia 5 bm., przed południem. Komorowski nie chce jednak, żeby kapitulacja Warszawy oznaczała kapitulację Polski, dlatego mianuje następcą gen. Okulickiego. Ten wraz z dobraną grupa kilku oficerów opuszcza miasto.

Za 4 dni korpus von dem Bacha zostanie rozwiązany, ponieważ w wyniku poniesionych strat jego wartość bojowa jest zbyt mała, żeby kontynuować walkę.

Piotr Bakalarski

Korzystałem z książek:
- Władysław Bartoszewski "Dni Walczącej Stolicy"
- Adam Borkiewicz "Powstanie Warszawskie 1944"
- Tadeusz Bór-Komorowski "Powstanie Warszawskie"